Wat is infraroodfotografie?
Infraroodfotografie maakt gebruik van lichtgolflengten buiten het zichtbare spectrum, meestal tussen 700 nm en 1200 nm. Sensoren van systeemcamera's zijn standaard gevoelig voor infrarood, maar fabrikanten plaatsen een 'hot mirror'-filter ervoor om alleen zichtbaar licht door te laten. Door deze filter te verwijderen of een externe infraroodfilter te gebruiken, vang je alleen het infraroodlicht. Het resultaat zijn beelden met een etherische uitstraling: bomen en gras worden helderwit, de lucht wordt diepzwart of donkerrood, en wolken krijgen een dramatisch contrast.
Ombouw van je systeemcamera
Er zijn twee manieren om infraroodfotografie te bedrijven met een systeemcamera:
- Externe filter: Je schroeft een infraroodfilter (bijv. 720 nm) op je lens. Dit is eenvoudig en goedkoop, maar vereist lange sluitertijden (meerdere seconden) omdat de filter veel licht blokkeert. Een statief is onmisbaar. De camera blijft normaal functioneren voor andere doeleinden.
- Full spectrum ombouw: Je laat de hot mirror verwijderen en vervangen door een helder glas, zodat de sensor alle golflengten (UV, zichtbaar en IR) vastlegt. Dit is een permanente aanpassing die de camera specifiek maakt voor infrarood, maar je kunt nog steeds filters gebruiken om specifieke banden te kiezen. Een professional kan dit doen; de kosten varieren van 200 tot 500 euro.
Voor wie serieus met infrarood aan de slag wil, is een ombouw vaak de beste optie. Je kunt dan met normale sluitertijden fotograferen en hebt meer controle over het effect.
Welke infraroodfilters heb je nodig?
Als je kiest voor een externe filter, zijn de meest gangbare golflengten:
- 720 nm: Geeft een klassiek IR-effect: witte bladeren, donkerblauwe/zwarte lucht. Populair voor landschappen.
- 850 nm: Nog sterker contrast, lucht wordt bijna zwart, bladeren helderder. Minder kleurinformatie, geschikt voor zwart-wit.
- 590 nm (goud/rood): Laat wat zichtbaar licht door, geeft warme tinten en dromerige sferen.
Bij een full spectrum camera gebruik je deze filters ook, maar kun je ook zonder filter fotograferen voor een gemengd effect. Daarnaast bestaan er 'hot mirror'-filters om de camera weer normaal te laten functioneren, al is dat met een zoeker niet ideaal.
Fotograferen in infrarood: techniek en instellingen
Scherpstellen: Infraroodlicht valt op een ander punt op de sensor dan zichtbaar licht. Dit veroorzaakt focus shift. Gebruik daarom handmatig scherpstellen en een klein diafragma (f/8 of kleiner) voor voldoende scherptediepte. Sommige camera's hebben een live view-modus die compenseert, maar bij een externe filter is het lastig. Een truc is om eerst scherp te stellen zonder filter, dan de filter te plaatsen en een klein beetje bij te draaien naar de oneindig-stand (markeer de scherpstelring met een markering voor infrarood).
Belichting: Bij een externe 720nm-filter verlies je 10 tot 15 stops licht. Sluitertijden kunnen oplopen tot 30 seconden of meer. Gebruik de belichtingsdriehoek om balans te vinden: laag ISO (100-200) voor minimale ruis, klein diafragma voor scherpte, en lange sluitertijd. Een stevig statief en eventueel een afstandsbediening zijn essentieel.
Witbalans: Stel een aangepaste witbalans in door op een groen grasveld of bladeren te meten. Of fotografeer in RAW en pas later aan. In de nabewerking kun je de kanalen verwisselen voor een blauw-wit effect of juist de natuurlijke warme tinten behouden.
Creatieve toepassingen
Infraroodfotografie leent zich uitstekend voor:
- Landschappen: Bomen en gras worden sprookjesachtig wit, de lucht krijgt een dramatische donkere kleur. Water reflecteert infrarood sterk, waardoor het bijna zwart lijkt.
- Architectuur: Gebouwen tegen een donkere lucht geven een grafisch, minimalistisch effect. Sterke lijnen en contrasten komen goed tot hun recht.
- Portretten: Huidtinten worden bleek en ogen donker, wat een buitenaardse sfeer geeft. Experimenteer met omgevingslicht en schaduw.
- Fine art: Abstracte composities van bladeren, wolken of waterpartijen.
Combineer Infrarood met andere technieken, zoals time-lapse voor een bijzonder effect.
Nabewerking van infraroodfoto's
De meeste infraroodbeelden hebben een rode of magenta kleurzweem. In software als Lightroom of Photoshop kun je:
- Kanalen verwisselen: Vervang de rode en blauwe kanalen om een klassiek 'blauwe lucht, witte bladeren' effect te krijgen.
- Zwart-wit conversie: Infrared werkt vaak prachtig in zwart-wit met veel contrast.
- Kleurbalans aanpassen: Experimenteer met tint en verzadiging voor een unieke look.
Tips en valkuilen
- Lens hotspots: Sommige lenzen vertonen een lichte vlek in het midden bij infrarood. Test je lenzen of zoek naar 'hotspot vrije' modellen.
- Stof op de sensor: Bij ombouw is de sensor gevoeliger voor stof. Houd de camera schoon.
- Gebruik een zoeker: Veel infraroodfilters zijn ondoorzichtig voor zichtbaar licht, dus je kunt niet door de zoeker kijken. Gebruik live view als dat mogelijk is.
- Leg je instellingen vast: Noteer de witbalans en scherpstelafstand, zodat je ze later kunt hergebruiken.
Voor wie dieper wil duiken in de techniek, lees meer over lenzen en vattingen en accessoires. Ook de keuze van een geschikte sensorformaat kan invloed hebben op het infraroodeffect.
